![]() |
| Imanol Larrinagaren irudia |
POIESIS: zerizanerako pausoa (2009-11-16)
Aritz Gorrotxategi, Felipe Juaristi, Juan Ramón Makuso, Pello Otxoteko.
Hasieratik izan zen mundua aldatu eta hari luzapena ematea, pentsamendua materia eta denborarekin lotzea; gizakia, munduarekin. Sortu. Geuk sortu, eta ariketa horren bidez gu sortu, haragi-hezurrez haratago. Edonola ere, gizakiak ezin du ez deusetik sortu. Ez deusa, ez da. Haatik, gizakiak badu berezko gaitasun bat: oroimena, hain zuzen. Oroimenetik sortzen da esperientzia. Platonek, “Oturuntza” dialogoan poiesis edo sorkuntzari buruz ari denean, Diotimaren ahotan jartzen du definizioa: ez izatetik izatera garamatzan ezein kausari sorkuntza deritzo. Baina bereizketa bat egiten du hurrena: arte guztietan egindako sorkuntza-lanen egileak poietai izango lirateke, hau da, sortzaile. “Baina badakizu”, dio Diotimak, “ez direla hala deitzen, beste izen batzuekin baizik; izan ere, musika eta olerkia sorkuntzaren multzotik banandu egin dira eta multzo osoaren izenarekin dira ezagun. Horri bakarrik deritzo poiesis eta poietai, sorkuntza arlo horien jabe diren gutxi haiei.
Poesia, beraz, zerbait berreskuratzea da, zerbait argitara ateratzea, zerbaiten izatea hitzen bidez ezagutzera ematea, erritmo lege jakin batzuei eutsiz. Ez da nahikoa hitza; erritmo legeak ezin dira bazter utzi. Esatea eta nola esaten den, alegia. Stravinskyk adibide bat jartzen zuen bere “Musikaren poetika”n hori ulertzeko: txorien txorrotxioa ez da musika, soinua baizik. Soinuaren elementuek, berez, ez dute musika sortzen. Haiek antolatzea ezinbestekoa da, eta hori gizakiaren ekintza kontzientetik dator. Izan ere, sentimendu edo gogoeta hutsek ez dute bere horretan poesia eratzen. Badira poetikotasun bat lortzen duten irudi gordinak, baina sentiberatasuna eta poesia ez dira gauza bera. Lotura egon badago, baina txoriaren kasuan bezala, barru-barrutik aterata ere, sentimendua soinu bat besterik ez da, baina ez musika. Errazkerian ez erortzeko antolaketa kontziente bat behar da, poetika bat. Poetaren lanabesa, alegia: arrazoiaren bitartez sentimendua atxikitzea, eta aldi berean, sentimenduz arrazoia transmititzea.
Arestian esan bezala, horixe da sorkuntza, ilunetik argirako pausoa. Horra, artea, materia antolatzeko bultzada, infinitura begira jarria, giza-katearen transzendentzia izpiritual batean oinarritua. Zerizanen bilaketa, eta ez itxurarena. Horra artea, bokazio aldatzaile baten abiapuntua. Edo bestela esanda, gure barruko hariak kanpoko hariekin harremanetan jarri eta ezagutzara iristea, atzoko eta gaurko kontuak elkarren artean hizketan jarriz. Atzokoak gaurkoaren argitan, gaurkoak atzokoarenean. Finean, gaur eta hemen idazten dugu, baina ez gara orainaldi soila. Gizakiak gizakiarekin duen elkarrizketa luzearen haria besterik ez gara.
Poesia, beraz, zerbait berreskuratzea da, zerbait argitara ateratzea, zerbaiten izatea hitzen bidez ezagutzera ematea, erritmo lege jakin batzuei eutsiz. Ez da nahikoa hitza; erritmo legeak ezin dira bazter utzi. Esatea eta nola esaten den, alegia. Stravinskyk adibide bat jartzen zuen bere “Musikaren poetika”n hori ulertzeko: txorien txorrotxioa ez da musika, soinua baizik. Soinuaren elementuek, berez, ez dute musika sortzen. Haiek antolatzea ezinbestekoa da, eta hori gizakiaren ekintza kontzientetik dator. Izan ere, sentimendu edo gogoeta hutsek ez dute bere horretan poesia eratzen. Badira poetikotasun bat lortzen duten irudi gordinak, baina sentiberatasuna eta poesia ez dira gauza bera. Lotura egon badago, baina txoriaren kasuan bezala, barru-barrutik aterata ere, sentimendua soinu bat besterik ez da, baina ez musika. Errazkerian ez erortzeko antolaketa kontziente bat behar da, poetika bat. Poetaren lanabesa, alegia: arrazoiaren bitartez sentimendua atxikitzea, eta aldi berean, sentimenduz arrazoia transmititzea.
Arestian esan bezala, horixe da sorkuntza, ilunetik argirako pausoa. Horra, artea, materia antolatzeko bultzada, infinitura begira jarria, giza-katearen transzendentzia izpiritual batean oinarritua. Zerizanen bilaketa, eta ez itxurarena. Horra artea, bokazio aldatzaile baten abiapuntua. Edo bestela esanda, gure barruko hariak kanpoko hariekin harremanetan jarri eta ezagutzara iristea, atzoko eta gaurko kontuak elkarren artean hizketan jarriz. Atzokoak gaurkoaren argitan, gaurkoak atzokoarenean. Finean, gaur eta hemen idazten dugu, baina ez gara orainaldi soila. Gizakiak gizakiarekin duen elkarrizketa luzearen haria besterik ez gara.



