POESIA ETA PENTSAMENDUA, 7. manifestua

POESIAREN ETXEA (2013-06-10)

Aritz Gorrotxategi, Felipe Juaristi, Juan Ramón Makuso eta Pello Otxoteko.

Poesiaren etxea defendituko dut; askatasunaren etxea defendituko dut: azalkeriaren kontra, faltsutasunaren kontra, artifizioaren kontra, axolagabekeriaren kontra. Poesia gizakiaren askatasunaren azken lurmuturra da.

Denok, orokorki, badaukagu gune intimo bat, barne-barnekoa, nortasunaren txoko mugatua, zeinetan gizabanako bakoitzaren emozioak eta bulkadak hozitzen diren; eta, indibiduoak urrunekoa norberarena balitz bezala sentitzen du eta norberarena urrunekoa balitz bezala. Leku horretan pasioa eta sentimenduak ernetzen dira, hots, emoziorik primitiboenak eta indartsuenak, eta horien artean, gogo poetikoa. Eta gogo poetikoa guztiz askea da.

Poesiaren askatasuna egiara hurbiltzeko balio digu, funtsean egia, iristezina bada ere. Askatasuna kanpo errealitatearen atxikimendua baimentzen dugu. Ondoren, geure barnean kontu partikularren eta kontu unibertsalen artean elkarrekiko loturak eraiki behar ditugu, joan-etorriko bideak sortu, eta hitzen bitartez geure barne gogoetak antolatu eta egituratu. Antolaketa honen arkitektura modu estetikoan egiten dugu, eta antolaketa honen lurraldea poesia da. Poesia da askatasunaren azken muga. Askatasun honek, arestian esan bezala, kanpo errealitatearen atxikimendua baimentzen digu, geure barne gogoetekin hausnartzeko emaitza eta adierazpide liriko aske baten ondorioa munduratzeko.

Poesiaren askatasuna da benetan arnasteko indarra ematen diguna. Askatasun horrek baimentzen digu etorkizunari ilusioz aurre egiteko sentimenduak garatzea, eta egungo injustiziaren aurrean erresistentzia modu ezberdinak gauzatzeko indarra ematen digu. Poesia hasperen bat da, putzaldi bat da, askatasunaren gunea eta bere haizearen eramailea, askatasunaren arnasa lau haizetara hedatuko duena, gizakion artean anaitasunezko hazia ernalduko duena.

Hitz aspertu luzea egiten dugu, bertso-lerro anpulosoak egituratu, eta mezu kitzikagarriak zabaldu. Baina ahalegin guztien funtsa poesia da, eta ekimena egiazkoa eta gizatiarra bada, orduan hitzen ostean bere hondar argigarria utziko du. Hitzaren azken lurraldea, askatasunaren isilune iraultzailea: poesia. Esan gabe geratzen dena da poesia.

POESÍA Y PENSAMIENTO, 7º manifiesto

LA CASA DE LA POESÍA (2013-6-10)

Aritz Gorrotxategi, Felipe Juaristi, Juan Ramón Makuso eta Pello Otxoteko.

         Defenderé la casa de la poesía; defenderá la casa de la libertad: contra la banalidad, contra la falsedad, contra el artificio, contra la resignación. Porque la poesía es el último espacio de la libertad humana.

Todos, en general, tenemos un lugar privado y particular, muy íntimo, el limitado rincón de la personalidad, donde las emociones e impulsos particulares se vislumbran, y, cada cual siente al ser lejano como semejante; y lo semejante, como lejano. En ese lugar florecen la pasión y los sentimientos, las emociones más primarias y consistentes; y, entre ellos, no cabe duda, la pasión poética. Y la pasión poética es totalmente libre.

Sírvenos la libertad poética como medio de acercamiento a la verdad, aunque, en lo más hondo, sepamos que es imposible su consecución. La libertad nos permite aprovisionarnos de la realidad externa. Luego, tendremos que habilitar en nuestro interior las diversas relaciones entre los asuntos particulares y los universales, trazar caminos de ida y vuelta y, por medio de la palabra, dar cuerpo a la reflexión interna y estructurarla. Darle forma arquitectónica a dicha estructura compete a la estética; pero el solar donde se asienta todo el armazón es el de la poesía. Porque poesía es la última frontera de la libertad. Esta libertad, repetimos, nos permite aprovisionarnos de la realidad externa, y luego poder reflexionar o dialogar con nuestros más íntimos pensamientos, y trasladar así al mundo el resultado de la expresión lírica libre.

Es la libertad de la poesía lo que nos da fuerza para respirar. Dicha libertad nos permite enfrentarnos al futuro con ilusión, y desarrollar sentimientos, y, frente a la injusticia actual, poder organizar formas de resistencia. Poesía significa respiración, soplo; nos trae el aire de la libertad, que se extenderá a los cuatro vientos, y hará germinar entre los seres humanos la semilla de la fraternidad.

Creamos discursos largos, escribimos versos ampulosos, y difundimos mensajes excitantes. Pero en el fundamento de todo intento se encuentra la poesía, y si la actividad poética ha de ser verdadera y humana, entonces tras las palabras aparecerá una estela luminosa. El último territorio de la palabra, el espacio silencioso y revolucionario de la libertad: poesía. Lo que queda, aunque no sea dicho.

POESIA ETA PENTSAMENDUA, 6. manifestua

Imanol Larrinagaren irudia

POESIA, ILUNTASUNA ARAKATZEKO ZENTZUMEN (2012-6-11)

Aritz Gorrotxategi, Felipe Juaristi, Juan Ramón Makuso eta Pello Otxoteko.

Kanten ustez, zientzia eta arrazoia mugatuak dira errealitatea antz emateko, gizakiak distortsionatuta antz ematen baitu errealitatea. Distortsio mekanismoa gizakiaren gaitasun kontzeptuala da. Gizakiaren oinarrizko kontzeptuak (denbora, espazioa, existentzia… ) ez dira esperientziatik eratortzen, bere kontzientzian dagoen filtro sistema batetik baizik. Sistema horrek bere diseinu propioa ezartzen dio gizakiak munduaz duen pertzepzioari. Hori dela eta, gizakiak ezin du bestela antz eman kanpoko hori. Kanten ustez, horrek frogatuko luke gizakiaren kontzeptuak ilusio hutsa baino ez direla, ilusio huts kolektiboa gainera, inork ezin baitu bertatik ihes egin. Hala, zientzia eta arrazoia mugatuak lirateke. Nola diren mugatuak, zentzu horretan paralelismoa eginez, albistegi zein albistegiez huts-hutsean elikatzen diren eztabaidak errealitatea antz emateko. Esan baitaiteke kazetaritza eta informazioaren alorrak  gertakari eta zirkunstantzietan bilatzen duela halako egunerokotasunaren logos bat.  

Unamunorentzat, aldiz, arrazoiak ezin du bidea bidelagunik gabe egin. Ezinbesteko du bihotza. Biekin pentsatu beharra dago, biekin antz eman beharra. Arrazoiarentzat frogagarri dena, huraxe da egia. Beraz, arrazoia ez da gaitasun kontsolagarri bat. Neurri batean asetzen du zientziak gure jakiteko grina, gure egia-gosea. Baina ezin ditu ase gure behar afektibo edo nahimenezkoak, gure hilezkortasun egarria. Are, ez asetzeaz gain, aurka egiten die. Izan ere, Spinozak esandakoari jarraiki, gauza bakoitzak bere izatean irauteko duen ahalegina, ez da gauza horrexen egitezko esentzia besterik". Esan nahi baitu Unamunok, gure esentzia, gizaki bakoitzarena, gizaki izaten irauteko ahalegina baino ez dela, hila ez izateko eginahala. Transzendentzia. Gure “beste” errealitatea, barru-barrukoa, albistegiek ukitu ere egiten ez dutena.  

Baina zergatik transzenditzeko gose hori? Txikitatik sortzen da gugan jakin mina, beti zertxobait haratago jakiteko gogoa. Zergatia zorrozteko beharra, ukitzekoa. Ez gara osorik jaio, zerbait dugu faltan. Kosta egiten zaigu bizitza datorren bezala hartzea. Horregatik sortu ditugu erlijioa, filosofia, artea edo zientzia; ez gatozelako guztiz bat bizitzea tokatu zaigun munduarekin. Horregatik ari gara aspalditik gure mundu propioa eraiki nahian, gure lekua, etengabe gure buruaz eta hura hartuko duen errealitateaz erdituz. Etengabeko erditze horretan, errealitatea bere osotasunean antz emateko ahalegin horretan, eta era berean, jakinik, arrazoia bere horretan, helduleku fidakaitz samarra dela, non hondoratu sustraiak?

Maria Zambranok arrazoi poetikoa proposatzen zuen. Hau da, filosofiaren hitz arrazionala eta poesiarenaren irrazionala uztartzea. Erro beretik baitatoz biak: inguratzen gaituen errealitatearekiko harridura.  Eta harridurara kanporatzen gaituen erditze honetan jatorrizko izakia berreskuratzen dugu. Hain zuzen ere, Nietzschek urte batzuk atzera irekitako ziurgabetasun eremua egoki bideratzeko proposatzen zuen Zambranok arrazoi poetikoa. Nietzschek hil zuen jainkoa filosofiarena baitzen, arrazoiak sortutakoa. Alemaniarrak jatorrira itzuli nahi zuen, jainkotasunaren ezaugarrien bila. Askatasun tragikoa erein zuen, eta aldi berean, filosofiak definitutakotik ezkutuan geratu zen hura guztia berreskuratu zuen. Alegia, gizakiak gizakiari ezarritako mugak apurtu zituen, eta horrekin batera, bere arimaren infernuak berreskuratu: grinak. Eta infernuan, iluntasuna zegoen, ezereza, orain kontzientzian leku hartuz, izatearen ordez. Sartrek gerora azpimarratuko du, ezereza absentzia bezala bizia denean, badela azpian beste zerbaiten aukera. Baina zein izate klaseri ote dagokio? Jatorrizkoari, espazio eta denborarik gabeko gizaki horri, sakratutasun garbiari. Jatorrizko izaki hori berreskuratu ostean, gizakiari berari dagokio bere izate berria sortzea, sortzeak berak eta sortzeak berak dakarren kontzientzia onartuz.

Zambranoren proposamenak bide horretatik jotzen du. Bere ustez, metodo arazo batek banatzen ditu poesia eta filosofia. Poesia, berez, antimetodikoa baita, eta gauzen osotasuna salbatu nahi du, diren bezalako, askotariko, ezeri uko egin gabe. Metodorik gabeko bide honi segika, bere burua ahaztuz, poetak osotasuna eta grazia erdietsi ditu, kantatzen duen ahots gisa, eta ahots horren bidez gauzak bere izate propioan agertzen dira. Azken batean, poesia logosa eratu aurretikoa da, hizkuntza baino lehenagokoa, eta sakratutasunetik mintzo zaio bihotzari, logosak mugatu gabeko zelai batetik. Poesia da gure baitako iluntasuna arakatzen laguntzen digun zentzumena, gure arroztasuna adierazten duen hitza. Izan ere, albisteek soilik ez gaituzte iluntasunetik aterako. Politikak bakarrik, ez du mundua konponbidean jarriko. Osotasunez hurbildu behar gatzaizkio errealitateari, zintzo, transzendentzia eta egunerokotasuna uztartuz. Horixe da poesiaren eremua, errealitatearen sustraiak bilatzea kantuaren bidez.